بررسی‌های مدیریت رسانه

بررسی‌های مدیریت رسانه

منافع عمومی و پلتفرم‌ها

سخن سردبیر

نویسنده
استاد، گروه مدیریت رسانه و ارتباطات کسب‌وکار، دانشکده مدیریت کسب‌وکار، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
منافع عمومی[1] از جمله دغدغه‏های اصلی و همیشگی سیاست‌گذار بوده است که به‌واسطۀ آن، مداخله در صنایع گوناگون توجیه می‌یابد. مسائل مرتبط با منافع عمومی کاربران در پلتفرم‏ها، نیز از جمله این موارد است. با توجه به اهمیت سیاسی و فرهنگی پلتفرم‏ها، به‌ویژه پلتفرم‏های رسانه‌ای، منافع عمومی همیشه اصل مرکزی در تنظیم سیاست‏های این اکوسیستم بوده است و سیاست‏ها، همیشه در راستای مقیدکردن پلتفرم‏ها به حفظ منافع عمومی تدوین شده‌اند.
همان گونه که تاکنون نیز نشان داده شده است، مکانیسم عملکرد پلتفرم‌ها تا حد زیادی مبهم و ناشناخته است. چگونگی گردش داده در پلتفرم‏ها، نحوۀ تأثیرگذاری بر کاربران، الگوریتم‏های انتخاب و نمایش محتوا و مدل‏های کسب‌وکار پلتفرم‏ها، پاره‌ای از ابهام‌های این اکوسیستم هستند (گاور و سرنیچ[2]، 2021). علاوه‌براین، موضوع اطلاعات که به‌طور مشخص با منافع عمومی در ارتباط است و در واقع، نوعی کالای عمومی[3] تلقی می‌شود، به‏شدت چگونگی توزیع آن میان کاربران مختلف در پلتفرم‏ها، محل بحث است. پلتفرم‌ها سهواً با قدرت دروازه‌بانی خود، جای دولت را در انتشار اطلاعات و اطلاع‌رسانی اشغال می‌کنند و به مرور، به مالکان زیرساخت‌های اطلاعات و ارتباطات بدل می‌شوند. به‌طور مثال، پلتفرم‏های بزرگ رسانۀ اجتماعی، کم‏کم به زیرساخت‏های اصلی ارتباطات اجتماعی در کشورها تبدیل می‌شوند، بدون اینکه الزاماً به جنبۀ منفعت عمومی زیرساخت‏های اجتماعی توجه داشته باشند. زیرساخت‏های اجتماعی در کشورها، تنها مسئول سود خود و سهام‌داران خود نیستند، بلکه در قبال همۀ ذی‌نفعان اجتماعی مسئولیت دارند (کمیسیون اروپا[4]، 2020).
مسائل نگران‏کننده‏ای مانند تهدید امنیت و حریم خصوصی کاربران، رفتار الگوریتم‏ها، اخبار جعلی و... می‏تواند منافع عمومی کاربران را در پلتفرم‏ها به خطر بیندازد. همچنین مواردی مانند استفاده از تأثیرهای شبکه در پلتفرم‏ها، می‏تواند باعث تسریع قدرت یافتن پلتفرم و در نتیجه، تأثیرهای منفی (افزایش قیمت و کاهش کیفیت سرویس‏های پلتفرمی) بر منافع عمومی شود. پلتفرم‌ها نشان داده‏اند که می‌توانند کاربر را به خود وابسته کنند و در یک بازار پلتفرمی موقعیت انحصاری پیدا کنند.
اکنون پرسش این است که کدام ارزش‏های حیاتی مرتبط با منافع عموم در پلتفرم‏ها باید حفظ شوند؟ ارزش‏هایی مانند حفظ حریم خصوصی، امنیت، دقت و شفافیت و... اصولی هستند که در این فهرست جای دارند. ارزش‏های اجتماعی یک مجموعه قوانین ساده نیستند، بلکه موضوع نقد و مشاجره و چانه‌زنی در همۀ جوامع محسوب می‏شوند و در جوامع مختلف، اولویت‏های متفاوتی دارند. به‏طور سنتی این چانه‌زنی‌ها به تدوین رویه‌ها، قراردادها، مقررات و قوانین منجر می‏شوند. مهم این است که سیاست‏های تدوین شده بتواند پلتفرم‏ها را در مسیر حفظ منافع عمومی قرار دهد. پلتفرم‏ها همیشه کوشیده‏اند به‏طور عمومی، مقررات را دور زده و خود را به بهانه‏های مختلف از شمول قوانین مستثنا کنند. مهم‏ترین تلاش‏ها که در سال‏های گذشته شاهد بوده‏ایم، استناد به قانون حاشیۀ امن[5] (مادۀ 230) و معرفی خود به‏عنوان «صرفاً یک واسطۀ ارتباطی» بوده است تا بدین طریق، از زیر بار مسئولیت‏های اجتماعی شانه خالی کنند. این هنر سیاست‌گذار است که با حفظ منافع عمومی کاربران، بتواند هم‏زمان توسعۀ اکوسیستم پلتفرمی را با هدف گسترش خدمات متنوع و افزایش انتخاب‏های کاربران، در دستور کار قرار دهد.
 

عنوان مقاله English

Public benefit and platform

نویسنده English

Taher Roshandel Arbatani
Media Management Department, Faculty of Management. University of Tehran
European Commission. (2020). Digital services act. Proposal for a regulation of the European parliament and of the council, on a single market for digital services and amending Directive 2000/31/EC.
Gawer, A. & Srnicek, N. (2021). Online platforms: Economic and societal effects (Report for the European Parliament). Directorate-General for Parliamentary Research Services (EPRS).